Unutmayıp hatırlamak istediğimiz herşey!

Kuşatılan Osmanlı

SEYAHAT İsm-i Hüda hürmetine

Hazırlayan: Dr. Mehmet Sılay

Utanç duvarları, devlet sınırı gibi

Kudüs şehrinin Yarusalem adıyla ve  peygamberlerin babası, Allah’ın dostu Halil İbrahim’le tarih sahnesine çıkışını hatırlıyoruz.

M.Ö. 1700. Eski adı Reha olan bugünkü Şanlıurfa’nın ortasında yakılan ateşe atılırken  “… Ya nar, kunu berden ve selamen ale İbrahim!” ilahi emirle kurtulan İbrahim, kendisine inanan haniflerle birlikte geniş Kenan ilini ve bugünkü Suriye düzlüklerini aşarak Kudüs’e geliyor. Bu şehrin o zamanki adı Urusalem’dir. Ur, şehir demek, Salem de şehrin kralının adı. Urusalem, yani Salem’in şehri. Urusalem’in zamanla fonetiği değişmiş, Yarusalem olmuş.

Hz. İbrahim’den yaklaşık bin yıl sonra Süleyman Peygamberin yaptırdığı kutsal ev, diğer tabirle Beytulmakdis’in değişen fonetiğiyle şehre KUDÜS denmeye başlanmış.

Temel kitabımızda İsra ve Mirac mucizesinin yaşandığı ve anlatıldığı, Müslümanların ilk kıblesi olan Kudüs’e defalarca gidip gelmek nasib oldu.

Kudüs’ü bugün tarih koridoruna girerek çevresiyle birlikte tanımak zorundayız. İster Ölüdeniz “Bahri meyyit”, isterse hava yoluyla gidelim, sınırda büyük sıkıntıları göze alarak yola çıkmalıyız.

Telaviv- Ben Gurion havaalanına iniyor ve formları doldurmaya başlıyoruz. Uzayan kuyruklarda uzun süre bekliyoruz. Saatlerce beklemekten yorulup sızlananlara görevli cevap veriyor: “Biz harp halindeyiz, güvenliğimiz için araştırma ve sorgulamamız daha uzun sürebilir…” diyor.

Kontrol sırasında pasaportumuza komşu ülkelerde İsrail karşıtı problemi önlemek için İsrail giriş damgasının vurulmamasını talep ediyoruz. Ricamız kabul görüyor.

Yeni Yahudi yerleşim merkezleriyle yayılarak büyüyen Telaviv çarşısına giriyoruz. Bölgede yeni göçlerle birbuçuk milyon nufusa ulaşan Telaviv, aynı zamanda Ortadoğu’nun terörist devleti İsrail’in başkenti.

Eski ve orijinal adı Yafa olan şehrin liman iskelesi Osmanlı eseri… Yafa portakalı bu limandan kalkan gemilerle İstanbul pazarlarına gelirdi.

Görkemli Gümrük Konağı, Karakol binaları, Abdulhamid’in eseri Saat kulesi, hala zincirle asılı bakır tasıyla suları içilen Mehmet Paşa Çeşmesi, çifte şerefeleriyle bizi hüzünle seyreden Hasan Bey Camii’ni ziyaret ediyoruz. Uzaktan Ceylan İnşaat’ın çalışan vinçleri takılıyor gözümüze. Çoğu Telaviv’de olan toplam otuz bin Türk işçisi çalışıyor buralarda. Bu yıl çok azı Yahudi kökenli olan bir milyon Rus göçmeni gelmiş.

Kudüs, Akdeniz sahiline sadece kırk kilometre. Ve Kudüs denizden 800 m. yükseklikte.

Kudüs de İstanbul gibi, Zeytin Dağı’yla birlikte yedi tepe üzerine kurulu. Derin vadiler, yüksek ve yeşil tepelerle kuşatılmış. Ancak yeni yerleşim alanları eski Kudüs’ü dörde katlamış. Göçmenler için hazırlanan işgal projesine göre yeni yerleşim alanları yüksek utanç duvarları, devlet sınırı gibi direkler ve dikenli tellerle çevrili.

İlk defa başlayan 1948 savaşında ve BM kararıyla Kudüs ikiye bölündü. Şerif Hüseyin’in oğlu Ürdün kralı Abdullah, Kudüs çarşısında vuruldu. Bu tarihte Doğu Kudüs’ten itibaren bütün Batı Şeria da Ürdün’e ait idi. 48 savaşından 67 savaşına kadar, Doğu Kudüs’te bulunan bir numaralı yol Müslümanlarla Yahudileri birbirinden ayırıyordu. 1967 savaşı ile Ürdün nehrinin doğusuna kadar Doğu Kudüs ve bütün Batı Şeria Yahudilerin eline geçti. Bu savaş bir danışıklı döğüştü. Ürdün subayları sivil direniş halindeki mücahitlere “Siz Ürdün nehrinin doğusuna çekilin, zayiat vermeyin. Biz askerler zaferi kazanalım sonra geri dönersiniz…!” dediler. Kralların ihaneti sahnelendi.

Sanal bir savaş ve arkasından “Ne yapalım, Amerika İsrail’e yardım ediyor, biz savaşı kaybettik.!” dediler. Şimdi başkent Amman’ın etrafında ondört adet Filistinlilere ait göçmen kampı var. 67 sanal savaşıyla ABD, AB, BM ve komşu Arap ülkelerinin siyonizme satılan hain yöneticileri eliyle siyasal ve askeri konjonktür değişti. İsrail askerleri Doğu Kudüs’ten Ölü Deniz’e doğru tek mermi sıkmadan ve Müslümanların kutsal değerlerine söverek indiler. Ürdün Nehri üzerindeki Kral Hüseyin köprüsü üzerinde karşılıklı sınır karakolları kuruldu.

İsrail’in istediği BARIŞ SÜRECİ başlatıldı. Zamana bırakılan problem daima İsrail’in yararınaydı. Bu barış süreci içinde İsrail “Kudüs bizimdir, kıyamete kadar da bizim başkentimiz olarak kalacaktır !” dediler.

Birleşmiş Milletler İsrail’i 148. defa KINADI( ! ).  Türkiye Cumhuriyeti büyükelçisini Telaviv’den çekti. Bu jestler ülkelerdeki iç dinamikler için birer hava alma operasyonuydu. Bu yıl otuz beş gün süren ve İsrail’in mağlubiyetiyle sonlanan savaş hariç  48, 56, 67, 82, ve 74 savaşları İsrail’e tarih yazdıran birer danışıklı dövüştür.

Zeytin Dağı’nda yoğun Müslüman nüfus yaşar

Bu tepe Hıristiyanlar için de çok önemlidir. Avrupalı turistlere gezdirilir. Bir bahçe avlusunda Hz. İsa’nın göğe yükseldiği mekan. Musalla taşına benzeyen bir mermer. Ziyaretçileri uzun kuyruk olur, hürmetle bakar, dua eder ve İncil okurlar. Bizans kralı Konstantin ve annesi Helena Hıristiyan olunca burayı imar etmişler.

Müslüman mezarlığı üzerinde Beyaz Ruslar’a ait bir Kule dikili. “Hayır oradan değil buradan göğe yükseldi, yine buradan yeryüzüne inecek…” Aşağıda Hz. İsa’nın son üç gün yaşadığı yerler. Tahrif edilmiş Tevrat’a göre “Günah affedilmez!” Hz. İsa efendimize göre ise “Allah en ağır günahları affedecek kadar büyüktür.”

Ceviz Vadisi’nde Gözyaşı Kilisesi

Hz. İsa’nın son gecesini geçirdiği  Getsamana Bahçesi. Bahçede iki bin yaşında zeytin ağaçları. Turist rehberleri burayı ballandırarak anlatırlar. Meryem Ana Mezarı, Hz. Zekeriya makamı. Getsamana zeytinliğinin altında Hıristiyan Mezarlığı.

Hz. Davud’un komutan oğlu Avşalom’un İbret kulesi. Napolyon’un nişangahı, piramitten yontulmuş iri yumruk heykeli…

2

Koca Mescid-i Aksa bir sütunlar ormanı

Meşhur Cehennem Vadisi. Tabanda Hıristiyan, yamaçlarda Yahudi mezarlığı.

“Bütün Milletler Kilisesi” Meryem ananın resim ve ikonalarıyla dolu.

Hz. İsa burada ihanete uğramış.

Rahmet ve Tövbe kapıları…

Habeş Misyonu.

Kıyamet Kilisesi.

Via Dolore- Hüzün yolu. Hıristiyanların dört duraklı Hac rotası.

Lazarus: Uzeyr’in makamı.

Seksen yıl öncesine kadar Cuma namazı kılınan pazar yerindeki namazgah alanında şimdi Hıristiyanlar Ayin-i ruhani yapıyorlar.

Gayrimüslimlerin ziyaretgahları bundan ibaret.

Müslümanlar Mimar Sinan’ın eseri olan Şam kapısından çıkıp Ehlibeytten Selman-ı Farisi’ye fatiha ikram ediyorlar. Sonra Salihat-ı nisvandan Rabiatul Adeviyye. Şimdi Alman Hastanesi olarak hizmet veren Osmanlı Kışlası’nın önünden geçiyoruz. ABD Büyükelçiliği karşısında Memluk Mezarlığı.

Güneyde Kudüs surlarının dibinde 72 sahabe mezarı…

Ortadoğu barışının mimarı Selahaddin Eyyubi’nin 1187’de Haçlılardan kurtardığı Kudüs şehrine girdiği yer, Aslanlı kapı.

Halife Hz. Ömer’in Kudüs’e atadığı ilk vali İbade bin Samid.

Selahaddin’in arkadaşı ve danışmanı Şeddad.

Her Cuma namazından sonra bizim de katıldığımız, Mescid-i Aksa’nın avlusunda yapılan marşlı-müzikli sloganlı, izinsiz mitinge İsrail başlangıçta müdahale etmiyor. Hatta devlet televizyonlarında yayınlanıyor. Sokakta eyleme dönüşmeyen muhalefete karışmıyor. Ancak istediği zaman da sivillerin yaşadığı evleri iş yerlerini bombalayıp katliam yapıyor.

1964 anlaşmasıyla Mescid-i Aksa’nın tüm hükümranlık hakları Ürdün’e verilmiş. Fakat Mescidi Aksa’nın Yahudiler tarafından altının oyulması, tarihi mimberinin yakılması, İçerde mücahitlerin vurulması olaylarında Ürdün’den çıt çıkmıyor. Keza yıllardır sahipsiz Gazze’de insan safarisi yapılıyor. Mısır, Ürdün, Suudi Arabistan ve Suriye’den çıt çıkmıyor. Filistin halkı kendilerini satan komşu devlet başkanlarına “Arap Yahudileri” , Arafat’a da “ Yahudilerin Valisi” diyor ve nefret ediyorlar.

Sultan Abdulhamid Han

Filistin halkının gönlünde yaşayan ideal devlet adamı Sultan Abdulhamid Han’dır. O, iç ve dış zorlamalara rağmen Filistin’i Siyonistlere vermemiş ve işgal amaçlı Yahudi göçlerine engel olmuştur. Mescidi Aksa içindeki Şazeli tekkesinde takip ettiğimiz zikirden sonra, bize itibar ediyor ve “Abdulhamid Han da Şazeli idi.” diyor, onu içtenlikle takdir ediyor ve seviyorlar. Biz de onunla iftihar ettiğimizi ve daima onu hayırla yad ettiğimizi anlatıyoruz. Faslılarla birlikte ruhu şerifine fatihalar gönderiyoruz.

1997 yılında bir cuma namazından sonra intifadaya-milli ayaklanmaya karşı misilleme olarak İsrail askerleri Mescidi Aksa’nın içine girip misilleme yapmışlar. Bu mescit baskınından geriye kalan göz yaşartıcı kapsül ve gerçek mermiler bir camekanda sergileniyor. Üzerine asılı listede cami baskınında şehit olan Müslüman direnişçilerin resimleri yer alıyor.

Koca Mescidi Aksa bir sütunlar ormanı. Mihrabın sağında, demir profilden uyduruk bir mimber göze çarpıyor. Meğer Avustralya göçmeni bir Yahudi dönmesi Evangelist, gezmek için girdiği camide bu şahaseri yakmış, yakalamış ve sorgulamışlar.

“… Allah’ı kıyamete zorlamak lazım. Allah’ın vaadi hızlansın diye yaktım. Harp çıksın memleket karışsın diye yaktım..” Yangın içerde sıvaları söküp koparınca haçlıların örtüp kapattığı Emevi dönem sanatına ait kufi yazılar meydana çıkmış.

Bu mimber Nurettin Mahmut Zengi döneminde yani daha Kudüs kurtarılmadan yirmi yıl önce Halepli bir sanatkar tarafından yapılmış. Üçbin parça abanoz tahtasıyla çivisiz olarak yapılmış. İki adet mimberde biri Kudüs, diğeri de El Halil Camii için. Bunların ikisini de getirip yerleştirmek Ortadoğu barışının mimarı Selahaddin Eyyubi’ye nasib olmuş.

Doğu Kudüs’teki Müslümanlar ve Batı Kudüs’te yaşayan dindar Yahudiler belediye hizmetleri alır ama devlete vergi ödemezler.

Bir Müslüman gencin kolunun asker tarafından taşla kırılışını ve – televizyon ekranlarına yansıdığı gibi- babasına sığınan çocuk Muhammed Cemal Dura’nın vuruluşunu canlı yayında acı ve ıztırapla seyretmiştik. Ancak İsrail Başbakanı İsak Rabin’i kürsüde konuşurken vurup öldüren de bir Yahudi idi. Filistin’e getirilen göçmenler heterojen. Hayata farklı zaviyelerden bakıyorlar.

Polonya göçmeni Hasidiler ile Musevilerin Naturei Karta mezhep mensupları İsrail’i devlet olarak kabul etmez ve hürriyetleri için direnen Filistinli Müslümanlara para, gıda ve sağlık yardımı yaparlar. Yani gördüğümüz gibi Yahudinin de iyisi var, kötüsü var…

Dindar Yahudiler günde üç vakit namaz kılar. Yahudilerin namazında yalnız kıyam vardır. Haham da İbranice hakim demektir.

Filistin’de dindar Yahudiler Siyonizme karşıdır. Hangi ülkeden Filistin’e göçerse göçsün Yahudiler bir doğu toplumudur.

3

Hudut girişlerinde duvara asılı üç renkten oluşan büyük bir siyasi harita görürüz. İsrail adına işgal edilen bölge, Filistin Özerk devletinin egemen olduğu bölge ve askeri bakımdan İsrail’in belediye hizmetleri açısından Müslümanlar tarafından yönetilen bölgeler. Ancak her bölgeye de İsrail askerlerinin kontrolü altında girip çıkılabiliyor.

Sosyal yapı ve siyasal yapı

Hudut girişlerinde duvara asılı üç renkten oluşan büyük bir siyasi harita görürüz. İsrail adına işgal edilen bölge, Filistin Özerk devletinin egemen olduğu bölge ve askeri bakımdan İsrail’in belediye hizmetleri açısından Müslümanlar tarafından yönetilen bölgeler. Ancak her bölgeye de İsrail askerlerinin kontrolü altında girip çıkılabiliyor. Yahudiler de kendi aralarında üç sosyal gruba ayrılır. Birincisi: Sosyalist-Seküler-Laik grup. İkincisi: Liberal – milliyetçi grup ve Dindarlar. İsrail’de dev süpermarketlere Kanyon diyorlar. Kanyonlar gece saat 9’dan sonra canlanıyor. Yahudi gençler volta atıyorlar. Başıboş, sorumsuz ve rahat tipler. Yaşları küçük kızlar aşırı süslü ve makyajlı, sigarayı sigarayla yakıyorlar. Hafif meşrep tavırlarla ve yüksek sesle gülüşerek dolaşıyorlar. Sekiz yaşlarında çoğu cinsellikle tanışıyor. İsrail’de aile çöküyor. Çoğu çocuksuz yaşamayı tercih ediyor.

Onüç siyasi parti var. Kuruluşundan beri her dönem en az yedi partinin birleşimiyle bir koalisyon hükümetince yönetiliyor. Siyasal bakımdan da % 60 liberal, % 20 dindar ve % 20 laik- dünyaperest-materyalist- dünyevi bir tablo sergiler.

Dört yılda bir seçim olur. Mecliste Bedevilerin partisinden de bir milletvekili bulunur. İlk savaş olarak anılan 1948 çatışmaları  Filistinlilerin mağlubiyeti ile sonlanmıştı. Mağlubiyet psikolojisi, bu nesil üzerinde kısmen asimilasyona yol açtı. Hatta Nablus’ta Müslümanla Yahudi evlilikleri görüldü. Ancak 67 savaşı halkın gözünü açtı. Müslümanlar kimliklerini korudular ve direnişi başlattılar. El Fetih, Hamas ve Hizbullah, 67 savaşının organizasyonlarıdır. İsrail ordusunun mağlubiyetiyle sonlanan son savaşta Hamas ve Hizbullah’ın Filistin halkının kuvayı milliyesi olduğu görülmüştür. Filistin’deki direniş tam bir halk hareketidir.

1967’den beri işgal altındaki Gazze Şeridi ve Batı Şeria’da aralıksız direniş, buna karşılık da sıkı bir askeri yönetim, katliam ve insan safarisi vardır. İktidar ve saltanatlarını İsrail işgaline bağlayan komşu Arap ülkelerin kral ve yöneticileri Siyonizmle işbirlikçiliğin somut örneğini utanmadan devam ettiriyorlar. Siyonistlerin işgal mantığınca, onlar için savaş ve barış kötüdür. Ancak barış süreci iyidir. Çünkü barış süreci işgali ve yeni saldırıları meşrulaştırır.

Ürdün ve Suriye savaşlardan önce İsrail’le anlaşırlar. Sanal savaş başlar, bu iki ülkeden ancak 15-20 asker ölür. İşgal ettiği yeni Filistin toprakları ve katliamları İsrail’in yanına kâr kalır ve barış süreci yeniden başlar. Havaalanları bombalanan ve uçakları tahrip edilen Mısır ordusunun Sina yarımadasındaki bir defaya mahsus genel hücumu hariç, İsrail’le yapılan savaşların hepsi de danışıklı dövüş olmuştur.

Beytulmakdis’den Mescidi Aksa’ya

Mescidi Aksa’da Cuma namazını kılıp avluya çıkıyor ve merdivenlerden Kadim Aksa’nın alt katlarına inmeye başlıyoruz. İki bölmeli ince-uzun bir galeri. Diğer salonlar Haçlı işgali sırasında tavana kadar çamurla doldurulup kapatılmış. Hz. İsa’nın ömür boyu dolaşıp inananlarla oturup konuştuğu köşeler. Vaftizci Yahya, eski bir İbrahimi-hanif gelenek olarak çocukluğunda Hz. İsa’yı sünnet ettiği mekan.

Üzeri açık bol sütunlu bir mescit: Mervan Mescidi. Haçlılar üzerini kapatmış ve yıllarca Avrupa’dan getirdikleri atlarına ahır olarak kullanmışlar.

Kudüs fatihi Ubeyd bin Cerrah’ın daveti üzerine uzun çöl yolculuğundan sonra, 638 yılında şehre gelen halife Hz. Ömer bir ara papazlar ve gayrimüslim halk liderleriyle de görüşüyor. Vakit girince ruhbanlar ona ziyaret etmekte olduğu Kutsal Mezar kilisesinde namaz kılabileceğini söylediler. Hz. Ömer: “Eğer ben böyle yaparsam gelecek nesiller, halifenin namaz kıldığı bu kiliseyi camiye çevirebilirler…” dedi ve ileride bir arazi üzerinde namazını kılıp döndü. Gerçekten şimdi Onun secdeye kapandığı mekan üzerinde şimdi Seyyid Ömer Camii var.

Hz. İsa efendimizin Romalı askerler arasında ve sırtında ağır sehpasını taşıyarak idama yürüdüğü Hüzün Yolu – Via Doloroze’nin sonunda Kutsal Mezar Kilisesi var. Bu kilisede hizmet paylaşımı yüzünden Katoliklerle Ortodokslar arasında çıkan savaşı bir fermanla önlemişti.

Mescidi Aksa’nın zeytin ağaçlarıyla bezeli bahçesinde muhtelif zamana ait yapılar görürüz… İlk yaptıranın veya onaranın adıyla anılırlar.  Mihrabının alınlığında Sultan Abdulaziz’in tuğrası bulunan Zincirli Kubbe bunlardan biri. Hz. Süleyman Kürsüsü, avlunun kuzey köşesinde. Süleyman peygamber buradan Beytülmakdis’in inşaat çalışmalarını seyreder ve nezaret edermiş. Saba Melikesi Belkıs Tayyı Mekan veya güncel tabirle, ışınlamayla bu avluya gelmiş. Yine Süleyman peygamber bastona dayalı ve ayakta olduğu halde burada vefat etmiş.

Avlunun Pazar çıkışında Kubbetul Ervah, bütün heybetiyle durur. Kubbetussahra denilen som altın kubbeli yapı, Hacerul Muallaka’nın mahfazasıdır. Yani Resulullah’ın üzerine basarak Miraca, Allah’la aynelyakin görüşmek için İlahi huzura çıkarken üzerine bastığı taş, yani Hacerul Muallaka üzerine inşa edilmiş. Taşın altında bir geniş boşluk: Peygamberimizin Hz. Zekeriya ve Hz. Musa dahil diğer nebilere imamlık yaptığı makam.

4

Osmanlı’nın Kudüs-ü Şerifi

Yakup peygamberin diğer ismi İsrail. İsrail Allah’a doğru yürüyen demekmiş. El Halil’de birlikte olduğumuz yerli Müslümanlar kulağımıza fısıldıyor, yüzümüze karşı söylüyorlar: “Bu işbirlikçi, hain krallardan bize hayat hakkı yok, Kudüs’ün hürriyeti için – üç defa vurguluyorlar- İlle Etrak, İlle Etrak, İlle Etrak!”… Mutlaka Osmanlının devamı olarak düşündükleri Türkiye’nin müdahale edip Kudüs’e sahip çıkmasını umuyor ve bekliyorlar.

Filistin’de Hz. İbrahim’in aile kabristanının bulunduğu El Halil şehrinde Müslümanlar ağır bir dram yaşıyorlar. Başta İbrahim peygamber olmak üzere, Sare annemiz, oğlu İshak, hanımı refika, Yakup ve oğlu Yusuf’u ziyaret etmek için Osmanlı eseri camiye Yahudi askerlerden izin alarak girebiliyoruz.

Yakup peygamberin diğer ismi İsrail. İsrail Allah’a doğru yürüyen demekmiş.

El Halil’de birlikte olduğumuz yerli Müslümanlar kulağımıza fısıldıyor, yüzümüze karşı söylüyorlar: “Bu işbirlikçi, hain krallardan bize hayat hakkı yok, Kudüs’ün hürriyeti için – üç defa vurguluyorlar- İlle Etrak, İlle Etrak, İlle Etrak !”… Mutlaka Osmanlının devamı olarak düşündükleri Türkiye’nin müdahale edip Kudüs’e sahip çıkmasını umuyor ve bekliyorlar.

El Halil’de rakım 1200, Kudüs’te 800 metre. Kıyısında Eriha’nın bulunduğu Ölüdeniz, yani Lut gölü ise eksi dörtyüz elli metre. Bahri Meyyit’e otobüsle inerken sağımızda Bedevi çadırları ve etrafında koyun sürüleriyle başıboş dolaşan develer…

Kudüs’ün Haçlı işgalinden kurtuluşundan önce Selahaddin Eyyubi tarafından Hz. Musa’nın mezarı restore ediliyor ve çevresi taş duvarlarla örülüyor. Hıristiyanlar teleferikle manastırlara çıkıyorlar, Yahudiler Ölüdeniz’in çamurundan yaptıkları krem ve kozmetikleri turistlere satıyorlar. Biz Hz. Musa’yı fatihalarla ziyaret ediyor ve Ürdün hurması alıyoruz. Resulullah’ın İsra ve Mirac mucizesini yaşadığı Kudüs, asırlarca Osmanlı devletinin göz bebeği olmuş. Şehir surlarıyla ana yol arasında Osmanlı kabristanı uzanıyor. İstanbul’dan gelen Mimar Bayram Çavuş, dört yıl karşılıksız çalışarak Kudüs’ü kuşatan surların tamamını restore etmiş. Anıt kapılar somaki mermerle örülmüş. Vasiyeti üzere Mimar Bayram Çavuş, surların karşısına defnedilmiş.

Arap Cemal Paşa kışlası, yani dördüncü ordunun genel garnizonu şimdi Alman Hastanesi olarak hizmet veriyor. Osmanlı, Kudüs’e iki estetik motif bırakmış: Vitray ve Turkuaz mavisi. Kubbetussahra’nın iç ve dış tezyinatı, mavi-yeşil İznik çinileriyle bezeli. Bugünkü Ağlama duvarına son şekli Koca Mimar Sinan tarafından kazandırılmış. Kudüs’ün Betlehem yolu üzerindeki tepelerde asırlık Osmanlı konaklarına İsrail el koyup zengin yerleşimcilere satmış.

İçinde Mescidi Aksa’nın bulunduğu Beytulmakdis’in etrafı surlarla çevrili ve oniki kapısı var. Sırayla Şam, Yafa, Arslanlı kapı, Altın, Zahire, Nebi Davut ve Babul Cedid kapılarının tamamında Osmanlı mimarlarının emeği var. Şam’da Hamidiye çarşısı Suriye halkına, ikiyüz dükkanlı Kattanin çarşısı da Filistin halkına Osmanlıların hediyesidir. Kapalı çarşıdaki Sitti Meryem hamamı ile Via Doloroze-Hüzün Yolundaki sebiller yine bizlere yani Osmanlı çocuklarına ait.

Ne kadar onur duyuyoruz: Osmanlı su medeniyetini İstanbul ve Bursa’dan Kudüs’e taşımış. Daha çok Hıristiyan vatandaşların önem verdiği Hüzün yolundaki granit döşemeleri, geniş taş merdivenleri ve Filistin sıcaklarını serinliğe dönüştüren çeşmeler de Osmanlı eseri.

Şehrin içinde ihtiyaçlara cevap veren Kanuni Sultan Süleyman Çeşmesi, Kasım Paşa Çeşmesi, Şeyh Budeyr, Çorbacı Nazar ve Babussilsile çeşmeleri bizim eserlerimiz. Kudüs Garı ve buradan Gazze’ye kadar uzanan tren yolları ve şimdi karakol olarak kullanılan Posta İşletmeleri Konağı bizim hizmetlerimizden.

Yolumuz mutlaka Filistin’e açılmalı. Buyurun Kudüs Kıbleteyninde yaşayan tarih sizi bekliyor.  

-BİTTİ-