Unutmayıp hatırlamak istediğimiz herşey!

“Seyahat ediniz sıhhat bulunuz”Ferhat Koç

Tabiî ki böyle bir seyahatte de dostların önemli bir yeri olmaktadır. Seyahat rehberiniz Dr. Mehmet Sılay gibi bir dostunuz olursa keyfine doyum olmaz.  Bu düşünceler ışığı altında Dr. Sılay’ın uzun zamandır gerçekleştirmek istediği Suriye gezisine çıkıyoruz. Niçin Suriye tercihiniz derseniz, bunun cevabını vermek oldukça kolaydır ve nedenlerini de hemen sıralayabiliriz.

 “Seyahat ediniz sıhhat bulunuz”… Peygamber Efendimiz(sav)’in bu tavsiyesinin günümüzde ne kadar geçerli bir ihtiyaç olduğunu hemen hepimiz kabul etmekteyiz. Çünkü büyük şehirlerin yaşam şartları teknolojik gelişmeler ve modernizmin  getirdikleri insanımızı stres denilen çağın hastalığı ile  tehdit etmektedir. Bu hastalıktan kurtulmanın en önemli ilacı da seyahat olmalı. Tabiî ki bu seyahat maddi ve manevi rahatsızlıklarımızı tedavi edici olursa gayeye ulaşmış olunur. Tarihimize, kültürümüze ve dini değerlerimize yapacağımız her seyahat bizlerin sıhhatine vesile olacaktır. Tarihimizde yaşamış kendileriyle gurur duyduğumuz abide şahsiyetler, manevi liderlerimizin ve cemaat önderlerinin yaşadıkları mekanları ziyaret aynı zamanda bizleri tarihimizin küllenmekte olan tarihi kültürel bilgilerimizi tazelememize ve atalarımızın kurdukları insanlığa ışık tutan medeniyetimizin temel taşlarını tarihin külleri arasından çıkartarak bugünlere taşımamıza vesile olduğu gibi, aynı zamanda maddi ve manevi mutluğumuza da inançlarımızın pekişmesine de neden olmaktadır.

Onun içindir ki, imkan buldukça seyahat etmeliyiz. Kuşkusuz bu seyahatlerimizde tercihimiz öncelikle manevi değerlerimizin ve medeniyet ve kültürümüzün  temel direklerinin bulundukları mekanlara olduğunda maddi ve manevi huzura  kavuşacağımıza inanıyorum. 

Tabiî ki böyle bir seyahatte de dostların önemli bir yeri olmaktadır. Seyahat rehberiniz Dr. Mehmet Sılay gibi bir dostunuz olursa keyfine doyum olmaz.  Bu düşünceler ışığı altında Dr. Sılay’ın uzun zamandır gerçekleştirmek istediği Suriye gezisine çıkıyoruz. Niçin Suriye tercihiniz derseniz, bunun cevabını vermek oldukça kolaydır ve nedenlerini de hemen sıralayabiliriz.

Çünkü Suriye, (öncelikle Şam şehri) gerçekten görülmesi gereken bir yer. Bir kere halkının yüzde doksanı Sünni Müslüman ve Osmanlı’yı çok seviyorlar. Belli bir önyargıları olmadığı için ecdat yadigarlarını çok iyi korumuşlar. Fakirlikten dolayı üzerine pek bir şey de koyamadıkları için birkaç yüzyıl öncesini tüm orjinalliği ile görebiliyorsunuz. İkinci olarak aşırı ucuz bir ülke ve pek bir masraf yapmadan doya doya gezip konaklayabiliyorsunuz. Ayrıca ülkemizle en uzun sınırı olan ülke. Suriye’nin başkenti Şam’ın İslâm tarihinde ve medeniyetinde önemli yerinin olduğunu da eklemeliyiz bilgilerimize. Envarü’l Aşıkın’da nakledilen bir hadisi şerifte Hz.Peygamber(sav) Efendimiz şöyle buyurmaktadır: “ – Dört tane şehir cennettedir. Bunlar, Mekke, Medine, Kudüs ve Şam’dır.”Yani Mekke Medine’den, Medine Kudüs’ten, Kudüs Şam’dan, Şam ise diğer bütün şehirlerden üstündür. Evet, İslâm medeniyetinin önemli kentleridir bu dört kent. Bir anlama bu şehirler İslâm medeniyetinin, aydınlık çağın önemli temel taşlarını oluşturmaktadır. Evliya Çelebi  Seyahatnamesinde Şam’dan bahsederken: “Mekke ve Medine’den sonra Kahire, Halep, Bağdat ve dünyaca öğülen Şam gelir.

Öyle büyük bir kenttir ki, kutsal topraklar üzerinde kurulan şehirler arasında peygamberler yurdu diye bütün değerli kaynaklarda sözü edilerek tanıtılmıştır.” diyor. Ayrıca, Hz. Peygamber bir rivayete göre 9 bir başka rivayete göre de 12 yaşında amcası Ebu Talib’le birlikte ticaret için Şam’a geldiğinde  Rahib Bahira tarafından keşfedildi. Bu tanışma ile Hıristiyan dünyası kendi kavminden önce Peygamberimizi tanımış oldu. Rahib Bahira ticaret kervanına verdiği yemekten sonra Peygamber Efendimiz ile özel olarak ilgilenir ve daha sonra amcası  Ebu Talib’e: “kardeşinin oğlunu ülkene geri götür ve onu Yahudilerden koru. Çünkü benim bildiğimi onlar da bilirler ve görürlerse ona kötülük yaparlar. Kardeşinin oğlunun geleceğinde büyük sırlar gizli.”

Evet, tarihimiz, kültürümüz ve medeniyetimiz bakımından böyle önemli özellikleri bulunan bir şehri ziyaret etmemek mümkün müdür?.. Mekke ve Medine’yi ziyaret eden herkesin daha sonr ki ziyaret yeri Kudüs’ten sonra Şam olmalı değil mi?.. Bu düşüncelerle dostlarımızla Ankara’dan başladığımız gezimizin son menzili Şam. Ama oraya vasıl olana kadar yolumuz üzerindeki ziyaret edilmesi gereken önemli şehirler de bulunuyor. O şehirler de ziyaret programımız dahilinde. İlk durağımız Hatay oluyor.

Antakya

Birbiriyle oldukça uyumlu, aynı değerleri, aynı düşünceleri paylaşan bir ekip oluşturmuş dostumuz  Dr. Sılay. Antakya’ya gidene kadar  yol üzerinde yeni katılımlarla kafilemizin sayısı giderek artıyor. Adana, İskenderun’dan katılımlardan sonra hedefimiz Antakya. Antakya’da Habibi Neccar Camii’nde Antakya’dan katılacak olan dostlarla buluşuyoruz. Birlikte Habibi Neccar Camii’nde medfun bulunan Habibi Neccar’ı  ziyaret ederek Antakya gezimize başlıyoruz. Dünyanın en eski yerleşim yerlerinden olan Antakya bütün dinleri, kültürleri bir arada barındıran bir şehirdi. Birçok çağa, savaşa, olaya karşı dimdik ayakta kalarak direnen Antakya, bu kültür mozayiği içinde bugünlere kadar gelerek kendini kanıtlamıştır.

Eski çağlarda dünyanın ikinci büyük şehri unvanına sahip olan Antakya şu anda kendi çapında gelişmiş bir şehir konumundadır.

Habib-i Neccar

Habib-i Neccar, Antakya’nın ortasında kendi adına yapılmış olan caminin avlusu içinde, günün her saatinde Müslüman halk tarafından ibretle ziyaret edilir. Miladi 638. Hicri 12. yılda Hz. Ubeyd ibni Cerrah ve Halid bin Velid komutasındaki Müslüman ordularca fethedilen Antakya’da  Habibi Neccar’ın makberi, o zamanlar da Hıristiyan  halk tarafından saygı uyulan, itibar edilen mekanı. Kur’an-ı Kerim’in Yasin suresinde Habibi Neccar’ın muhteşem cihadı, büyük macerası bir örnek olarak anlatılır. Diğer ifadeyle büyük mücahid “Sahib-ül Yasin”dir.

Habibi Neccar, karakter itibariyle selim huylu, iyilik sever bir insandı. Pek varlıklı olamadığı halde, elinde olanları, fakirler, garipler ve komşularıyla paylaşırdı. Bir rivayete göre günlük kazancının yarısını  çoluk çocuğuna ayırırdı. İsminden de anlaşılacağı üzere dülger esnafındandı, yani marangoz idi. Diğer bir rivayete göre ipekçiliğin çok yayın olduğu yörede Habibi Neccar ipek dokur ve pazarda satarak geçimini sürdürürdü.

İlk mağara-kilise  Antakya’da yapıldı

Hıristiyanlığın bilinen ilk mağara kilisesi Antakya’da. St. Pierre (Aziz Petrus) Kilisesi, Habib-i Neccar dağındaki doğal bir mağara. Antakya’daki ilk Hıristiyanların gizli toplantıları için kullandıkları mağara sonra kiliseye çevrilmiş. Saint Pierre, Antakya Kilisesi’nin kurucusu kabul ediliyor. Roma döneminde İsevilere yönelik baskılar nedeniyle kiliseden bir tünelle dağın içinden kaçış yolu yapılmış. Vakıflara bağlı bir müze olan kilisede izinle ayin yapılabiliyor. Her yıl 29 Haziran’da buraya gelen Hıristiyanlar hacı oluyorlar. Vatikan’ın Türkiye Büyükelçisi de bu ayinleri yönetiyormuş. Çünkü 1963′te Papa, Antakya’yı hac yeri ilan etmiş. Antakya’da Hürriyet Caddesi’ndeki “Aziz Piyer ve Aziz Paul” Kilisesi de eski kiliseler arasında yer alıyor.

Bu kilisenin yakınında yeni inşa edilmiş bir Protestan kilisesi var. Buna göre misyoner faaliyetleri açısından Antakya önemli bir kent. Kentte az sayıda Ortodoks Hıristiyan ve daha az sayıda Musevi yaşıyor. Antakya, Müslüman, Hıristiyan ve Musevilerin bir arada yaşadığı ilginç bir kent olma özelliğini koruyor. Öte yandan Antakya’da dünyanın ikinci büyük Mozaik Müzesi var. Müzede eski medeniyetlere ait resimli mozaikler sergileniyor. Antakya gezimizi tamamladıktan sonra akşam yemeği için Antakya’nın yeni kurulan modern kent görünümündeki doğayla baş başa olan yerleşim bölgesine gidiyoruz. Antakya’dan kafileye katılacak olan dostlarla burada bir araya geliyoruz. Akşam yemeğinin menüsü Antakya’ya has olan çorba, sini kebap ve künefe’den ibaret. Yemek sonrasında akşam  ve bilahare de yatsı namazlarını eda ettikten sonra iki otobüs ile Cilvegözü sınır kapısına doğru yola çıkıyoruz.

Cilvegözü sınır kapımız üç yıl önce geldiğimizde üzüntüyle izlediğim manzaraya sadık kalmış(!) hiçbir değişiklik yok. Bir dağ köyündeki tren istasyonundan hiçbir farkı yok. Karanlık ve izbe görünümünü koruyor. Neyse ki çıkış işlemlerimiz kısa zamanda tamamlanıyor ve Babülhava’ya geçiyoruz. Babülhava, Türkiye ile Suriye hududu arasındaki Arasat bölge. Burada her iki tarafa geçmek isteyen kamyonlar ve tırlar uzun kuyruklar oluşturmuşlar. Babülhava 3 kmlik bir kontrolsüz alan. Suriye kapısına geldiğimizde her taraf gündüz gibi aydınlık oluveriyor. Suriye’liler sınırı ışıkla donatmışlar. Binaları oldukça yeni sayılır. Her şey çok güzel ve bizim sınır kapısına göre daha temiz ve bakımlı. Bir ay önce açılan Fre shop ise görülmeye değer. Sınırda böyle bir alışveriş yerinin olması oldukça önemli. Sınırda giriş işlemleri tamamlandıktan sonra Şam’a doğru gece yolculuğumuz başlıyor. Tabi ki gündüzün yorgunluğu bizleri rahat koltuklarımıza uykuyla buluşturuyor. Gözlerimizi açtığımızda sabah olmuştu. Şam’a takriben 70 kmlik mesafede  bir dinlenme tesisinde duruyoruz. Sabah kahvaltısını burada yapıyoruz.

2

Peygamberler şehri Şam

“Ben Şam’ı Bin yıl öncesinden bilirim/ Annemin sütü kadar yakın bana / Babamın uğradığı son antik çarşı / Dedemin kılıcını dayadığı surlarına…” diyen Sezai Karakoç, bu dizeleriyle bizlerin Şam’a olan hasretini ve sevgisini dile getirmektedir.

 Ben Şam’ı Bin yıl öncesinden bilirim/ Annemin sütü kadar yakın bana / Babamın uğradığı son antik çarşı / Dedemin kılıcını dayadığı surlarına..* diyen Sezai Karakoç, bu dizeleriyle bizlerin Şam’a olan hasretini ve sevgisini dile getirmektedir.

Şam  gezimize Muhiddin Arabi hazretlerinin kabrinin bulunduğu ve Hazretin adıyla anılan camiyi ziyaretimizle başlıyoruz. Şam gezimizin rehberi Hataylı Zemci Bey. Bereden nehri Şam’ın ortasından akmakta. Kasyun dağı, bu dağa ismini Romalı komutan Casiun vermiş. Bu dağdan bütün Şam şehrini kuşbakışı olarak seyrediyoruz. Kabil’in Habil’i öldürdüğü mekan olarak Kasyun Dağı rivayetlerde geçmektedir.

Kasyun Dağının karşısına düşen tepede  Cumhuriyet sarayı inşa edilmiş. Hafız Esad’ın malikanesi olan bu saray nedeniyle Beşar Esad  göreve gelene kadar Kasyun dağı halkın ziyaretine kapalı imiş. İlk defa üç yıl önce Şam’a geldiğimde bu dağ halkın ziyaretine yeni açılmıştı. Otel Forsis, Suudili prens tarafından yaptırılmış, birkaç ay önce hizmete açılmış, Şam’ın merkezinde bulunan 5 yıldızlı otel.

Sultan Vahdettin

Osmanlı hanedanının son Sultanı Sultan Vahdeddin, Şam’da Selimiye Camii’nin bahçesinde medfun. Aynı bahçede  Sultan Abdulhamid’in büyük oğlu Sultan Selim ile birçok hanedan mensubu medfun bulunuyor.  Üstad Necip Fazıl Kısakürek, Sultan Vahdeddin’in tahttan hacizli tabuta uzanan talihsizliklerle dolu hayatını şu ifadelerle değerlendiriyor: “Tarih ve devletine ait ne varsa hepsini birden kendisine yükleyici hazin kader..

Osmanlı İmparatorluğu’nun siyaset mezbahasında koca ve yaralı bir fil gibi yere çöktürüldüğü ve tepesine asırların hesabı yükletildiği bir hengamede başa geçmeye mecbur olmak ve peşinden milleti ve devleti kurtarmanın planını bizzat tertipledikten sonra, zafer kazanılır kazanılmaz, milli hınca hedef diye gösterilmekten büyük felaket ve talihsizliğe acaba tarihte hangi misal denk düşebilir?”

Medine-i Münevvere’de Mescidi Nebevi’nin kıblesinde bulunan Arif Hikmet kütüphanesinin banisi Arif Hikmet Paşa da aynı mekanda medfun, Süleymaniye Camii 1517 yılında Mimar Sinan tarafından inşa edilmiş. Aynı şekilde Selimiye Medresesi de Mimar Sinan’ın eseri. Kanuni Sultan Süleyman zamanında yapılmış. Bedestenin içerisinde bulunan cam işleme atölyesini geziyoruz. Cam ustaları büyük bir maharet ve el çabukluğu ile kızgın ateşte erittikleri cama istedikleri şekli veriyorlar.

Süleymaniye Medresesi ve Camii’nin restorasyonu için çalışmalar yapılıyor. Şu anda yapılanlar nasıl bir proje uygulanması gerektiğinin tesbiti çalışması. Türkiye Büyükelçiliğinde görevli Turizm ve kültür ataşemizle Selimiye Medresesi’nin bedesteninde karşılaşıyoruz. Tanışma faslından sonra bize çalışmalarla ilgili bilgi veriyor. Türkiye ve Suriye restorasyon için proje hazırlamışlar. Restorasyon işine Unesco da önem veriyor. Unesco’nun  şu andaki görüşü Türk projesinin uygulanması yönünde. Çalışmaların bir an evvel başlaması için medresede incelemeler yapıyorlardı. Bu incelemeler sonunda verilecek olan karar doğrultusunda restorasyon çalışmaları başlayacakmış. Şunu da belirteyim ki üç yıl önceki ziyaretimde Süleymaniye Cami’nin son cemaat yerinde namaz kılmıştık. Yine namaz aynı yerde kılınıyor. Çünkü caminin içindeki restorasyona henüz başlanmamış. Babül sağiri ziyaret ediyoruz. Burası Şam’ın en büyük mezarlıklarından birisi. Mezarlıkta sayısı oldukça fazla olan Sahabi, Evliya, Salih insan  yatmakta. Örneğin  Bilali Habeşi kabri. Caferi Tayyar makamı. Hz. Havza, Ümmü Habibe.

Osmanlı Hz.Peygamber(sav)’e ve O’nun ashabına olan saygısının bir nişanesi olarak Şam’a geldiğini tesbit ettiği sahabeler başta olmak üzere, burada vefat edenlerin  kabirlerinin  bulunduğu yerleri tesbit ederek, gerekli koruma hizmetlerini yaparak bugünlere kadar taşımış. Bunun için de  mezarlara gerekli bakımı ve düzenlemeyi yaparken, Şam’ı ziyaret edenlerine de saygı için adına makamlar oluşturmuş ve bunların içerisinde olacak şekilde mescidler inşa etmiş.

Suriye’deki Türkler

Suriye’nin  Türkiye sınırındaki köylerde ve Şam’ın Dağ mahallesinde ve özellikle de  Muhiddin Arabi(r.h) hazretlerinin camisinin bulunduğu Salihiye Mahallesi’nde Türkiye’den bu  ülkeye cumhuriyet sonrasında göç eden Türkler ve onların çocukları, torunları yaşamaktadır. Dağ mahallesinde Salihiye’den sonra Türklerin yoğun oldukları Muhacirin ve Etrak yerleşim yerleri birbirine geçmiş durumda.  Suriye’de bulunan Türkler genelde Balıkesir, Kastamonu, Bursa, Konya, Samsun’dan  göç etmişler. Göç nedenleri de Şapka devrimine tepki, yani şapka giymemek için Suriye’ye kaçmışlar.

Osmanlıdan koptuktan sonra 1946’ya kadar Fransız işgalinde kalan Suriye’den sömürgeciler gitmeden önce Şam’ın merkezine günlerce bomba atmışlar. Türkler de bakmışlar ki olmuyor, o dönem bağlık ve bahçelik olan bu tepeye taşınıp sırtlarını dağa vermişler. Dağın batısında kırklar, doğusunda yediler camileri var. Türkler  kırklarla yedilerin tam ortasında.

Hicaz  demiryolu

 Sultan Abdülhamid tarafından l900- l908 yılları arasında inşa ettirilen Hicaz demiryolunun önemli istasyonlarından birisi olan Şam istasyonu eski Şam’ın tam merkezinde. Tüm Müslüman ülkelerinden gelecek olan hacı adaylarını Mekke’ye taşımak amacıyla yapılan bu olağanüstü projenin merkezi olan Şam istasyonu tarihi duvarlarında yeni işletmeye açılan İstanbul-Şam tren seferinin haritası asılı.

Diğer duvarda ise Şam-Van-Tahran seferinin güzergahını gösteren  harita yer alıyor. İstasyonda ayrıca Sultan 2. Abdülhamid’in Alman İmparatoru Wilhelm’in Suriye gezisinde kullanması için İstanbul’dan gönderdiği özel vagonu bulunuyor. Bu vagon yakın zamana kadar  bar olarak kullanılıyordu. Şimdi ise bu vagon kaldırılmış ve onun bulunduğu alan çok geniş bir şekilde inşaat için kazılmaya başlamış. Tren istasyonunun arkasına şimdi büyük bir iş merkezi inşaatı başlamak üzere, şu anda kazı çalışmaları yapılıyor.

3

İslâm Tarihi’nin örnek şahsiyetlerinden Selahaddin Eyyübi

Ulaştığı bütün dünyevi ve maddi zenginlikleri, bu fani dünyanın gelip geçici kıymetsiz cilveleri sayarak daima büyük bir mahviyet, feragat ve fedakarlık içinde ömür sürebilecek irade kahramanı, kısacası tam ve kamil bir Müslümandı. O büyük komutan, vefat ettiği zaman arkasında zekat vermeyi gerektirecek bir mal bırakmadı.  Sadece 47 dirhem bıraktı. O da bir dinar eder. İlk defa gideceği hac yolunda  vefat etti. Öldüğünde ne arazisi, ne evi, ne de küçük bir malı vardı…

Selahaddin Eyyübi, İslâm Tarihi’nin örnek şahsiyetlerindendir. Hiçbir tarih, İslâm tarihi kadar insanlığın semasını süsleyen müstesna yıldızlar bakımından zengin değildir. Sayıları gittikçe azalan ve yerleri bir türlü doldurulamayan bu abide insanlar, bütün  Müslümanların gönüllerinde taht kurup, silinmez izler bırakmışlardır. Kısa hayatlarına uzun ve faziletli faaliyetler sığdırarak insanlığın yüzakı olmuşlardır. İşte Selahaddin Eyyübi her bakımdan fazilet timsali olan bu müstesna büyüklerden birisidir. Selahaddin Eyyübi, İslâm Tarihinde çok canlı ve silinmez izler bırakmasına rağmen üzerinde ciddiyetle durulmamış bir büyüktür. Öyle bir büyük ki, hayranlık uyandıran üstünlüklerin adeta bir koleksiyonunu yapmış, sadece bir konuda değil, bir çok bakımlardan ulaşılmaz doruklara tırmanmıştır. Zira, Selahaddin Eyyübi başarılı bir komutan, örnek bir devlet adamı, ilmin ve alimlerin, sanatın ve sanatkarların koruyucusu, düşmanına bile şevkatle davranacak kadar engin ve zengin bir gönül ehlidir.

Ulaştığı bütün dünyevi ve maddi zenginlikleri ise, bu fani dünyanın gelip geçici kıymetsiz cilveleri sayarak daima büyük bir mahviyet, feragat ve fedakarlık içinde ömür sürebilecek irade kahramanı, kısacası tam ve kamil bir Müslümandı. O büyük komutan, vefat ettiği zaman arkasında zekat vermeyi gerektirecek bir mal bırakmadı. Sadece 47 dirhem bıraktı. O da l dinar eder. İlk defa gideceği hac yolunda vefat etti. Öldüğünde ne arazisi, ne evi, ne de küçük bir malı vardı… Türk şehitleri, Selahaddin Eyyübi’nin türbesinin hemen yanında üç Türk şehidinin kabri bulunmaktadır. Bunlar Türkiye’den Beyrut’a giderlerken şehit düşen Pilot Üsteğmen Nuri, Yüzbaşı Fethi ve Üsteğmen Sadık.

Seyyide Zeynep

Hz. Hüseyin’in kız kardeşi. Kerbela olayından sonra çocuklar ve hanımlar Şam’a getirilmişlerdi. Seyyide Zeyneb’in türbesi İranlılar tarafından restore edilmiş. Işıl ışıl, İranlılar tarafından yılın her mevsiminde ziyaret edilmekte. Gece ve gündüz devamlı kalabalık cemaati bulunuyor. Kaldığımız otel Seyyide Zeyneb’e çok yakın. Ravda Hotel dört yıldızlı temiz bir otel. Otelin müşterileri genelde İranlılar ve Türkler. Akşam yemeklerini Restoran Karye’de ikram ediyor rehberimiz. Karye Restoran bir yıl olmuş hizmete gireli. Şaman bahçeler bölgesinde, 3 bin kişiye hizmet verecek kapasitede. Otantik bir havası var. Küçük dereler oluşturulmuş, adacıklar üzerinde gruplar halinde yemekler yeniyor, rengarenk çiçeklerin kokuları, kuşların sesleri de ayrı bir hava vermiş restorana.

Hutbeyi Şamiyye

Bediüzzaman Saidi Nursi 1911 yılında  Şam’a geliyor. 35 yaşında Emeviyye Camii’ne geliyor, cuma namazında hutbe irad ediyor. İşte Bediüzzaman’ın okumuş olduğu bu hutbe ki bugün Hutbeyi Şamiye olarak anılmaktadır. Üstad bu hutbede İslâm dünyasının neden inkisar içerisinde oluğunu anlatmaya çalışır. Ve bunlardan altı hastalık olarak bahseder. Arkasından da çözüm yollarını anlatır.

Mevlana Halidi Bağdadi…

Bağdat doğumlu, Şam’da medfun. Hindli Şeyh Muhammed Dehlevi’nin müridi. Tarikatı Hz. Ebubekir’e dayanır. Salihi mahallesinde medfun. Çevresinde binlerce evliya, sahabi yatıyor. Bir rivayete göre Şam’da 10 civarında sahabi medfun, Kendisi bir sahabe değil fakat bir müceddit. Hem de bundan bir önceki asrın müceddidi Türbenin kapısındaki Osmanlı tuğrası yapının bir ecdat yadigarı olduğunu fısıldıyor bizlere.

Girişin hemen üzerinde de yine kitabesi ve üzerindeki tuğrası ile bir mermer levhayı görüyor ve sekizgen kasnağa sahip kubbesi ile karşımızda duran türbeden içeriye geçiyoruz. İçeride altı sanduka var. En önce olanı Mevlana Halidi Bağdadi Hz.’ne ait Meşhur Kasyun Dağı’nın eteklerindeyiz. Şam’ın tam ortasında yer alan bu tarihi dağda nice önemli insan yatıyor. Az ileride bir türbe içinde bulunan kırkların da burada medfun olduklarını öğreniyoruz.

Bağdad’ın Musul şehrindeki Zor kasabasında dünyaya gelen Halid-i Bağdadi baba tarafından Hz.Osman r.a, anne tarafından Hz.Ali r.a’ın mübarek soyundan gelmekte. Ecdadına yakışır hassasiyetle yetiştirilen Halid-i Bağdadi, çok küçük yaşlarda Kur’an-ı Kerim’i hıfzeder. Hıfzetmekle iktifa etmez manasını anlamaya matuf çalışmalara başlar. Daha 13 yaşında dünyanın en zengin dili olan Arapça’nın bütün sır ve kurallarına vakıf olur. Devrin edebiyat ve kültür dili olması hasebiyle Farsça’yı da öğrenir. Sadece dini ilimlerle iktifa etmeyen Genç Halid, astronomi, fizik, geometri, matematik gibi fenni ilimlere de sahip olur.

Kısa zamanda Bağdad’da ilmi ve takvasıyla meşhur olur. İsmiyle çağırmamak için hürmeten kendisini Mevlana Halid diye çağırmaya başlarlar. Zahiri ilimleri tamamladıktan sonra mana ilmi olan tasavvuf ve manevi ilimlerden de nasibini almak üzere mübarek bir yolculuğa çıkar ki bu O’nun için dönüm noktası olur. Kufe, Basra yoluyla Şam’a gelir. Maksadı yol boyunca aradığı manevi büyüğünü bulmak ve ona talebe olabilmektir. Hindistan’dan, Abdullah Dehlevi’nin talebelerinden birisi Şam’a gelir. Mevlana Halid’e gider ve Abdullah Dehlevi Hz.’nin kendisini beklediğini söyler. Bu daveti cana minnet bilen Mevlana  düşer yollara. Hizmet yıllarının çoğu Bağdat yakınlarındaki Süleymaniye’de geçer. İlmi hizmetlerin inkişaf edebileceği o devrin kültür şehri Şam’a gelir. İki yıllık Şam hayatının ardından 1242 yılında 50 yaşında vefat eder.

Babu-t Toma

Burası Şam’ın tarihi sur kapılarından biri imiş. Ve Hz. Ömer döneminde Ebu Ubeyde bin Cerrah, Şam’ı fethederken ordunun içinde bulunan Halit bin Velid Hz. bu kapıdan girmiş. Hatta halk arasında bu konuda da ilginç bir söylence var. Halid bin Velid Hz. bu kapıdan girerken galiba birtakım çatışmalar olmuş. Bundan dolayıdır ki buranın halkı öyle kolay kolay Müslüman olmamış. Bu gün de hâlâ Şam’da en çok Hıristiyanın yaşadığı yer burası imiş. Ama Ebu Ubeyde bin Cerrah ise Şam’a girerken daha bağışlayıcı bir tavır sergilemiş. Bu nedenledir ki onun girdiği kapı civarındaki herkes Müslüman olmuş. Bugün bile böyle olduğu söyleniyor.

Cuma günü  Şam’da tatil oluğu için sadece bu mahallede inançları gereği Hıristiyanlar tatil yapmayarak  işyerlerini açmaktadırlar. Muhteşem bir kale kapısı mevcut ise de çevresindeki surlar hemen hemen kaybolmaya yüz tutmuş. Kale kapısının hemen çevresinde  nargile kahveleri, lokantalar ve hediyelik eşya satan satıcılar bulunuyor. Cuma günü buradaki mağaza sahipleri inançları gereği tatil yapmadıkları için çalışmalarına izin verilmiş. Şam’ın diğer mahallelerinde olduğu gibi Babu-t Toma’da da mescidlerde ve parklar da sahabilere ve büyük zatlara ait kabirler mevcut.. Babut Toma’da ikindi sonrası bir müddet gezdikten sonra kapının girişine yakın bir parka giriyoruz. Sedat Çelikdoğan, Zeki Çelik ve Dr. Sılay’la çaylarımızı yudumlarken sohbetimiz de devam ediyordu. Parkın içerisinde bulunan türbenin yanına  Endonezyalı öğrenciler geliyor, kendileriyle tanışıyoruz.

Malezya’da yaşayan Şeyh Eşari Muhammed et-Temimi’nin müridleri olan Ahmet Fudayl, Muhammed Abul Vedud, Muhammed Hafız ve Fatıma hanım Şam’a din eğitimi için gelmişler. Fatıma ile Ahmet Fuday kardeş, Parkın içerisinde; Havle binti Ezve (hanım sahabi) Şurah bin Hasene (sahabi) mezarları bulunduğunu Malezyalı kardeşlerden öğreniyoruz. Şeyh Ruslan (Suriyeli)ile Bedrettin Hasan h.864 (sahabi) nin türbeleri kale kapısının girişinde bulunan caminin bitişiğinde. Seyyid Osman Sakafi (sahabi)nin türbesi de akşam namazını kıldığımız mesidin içerisinde bulunuyor.

Humus

Şam’a 150 km. 300 bin nüfus. Asi nehri Hama ve Humus ovasından geçiyor. Ters akan nehir diye anılıyor, nedeni ise topraklarından doğduğu ülkenin (Türkiye’ye girip-çıkarak) topraklarında denize dökülmesi. Bu tarihi şehirde Sahabeden büyük mücahid Halid bin Velid (r.a)’in türbesinin bulunduğu ve adını taşıyan bir cami bulunuyor. Hz. Halid Bin Velid’in kabri  caminin girişinde sağ tarafta. Diğer  bir köşede de Ubeydullah Ömer bin Hattab (Hz. Ömerin oğlu) makamı bulunuyor.

Camiyi ilk yapan Sultan Baybars H.653, Halid bin Velid’in son sözleri, levha olarak giriş kapısının üzerine yazılmış. Diyorki: “yüzlerce çatışmaya katıldım. Vücudumda kılıç, ok ve mızrak yarası olmayan yer kalmadı. Arzu etmememe rağmen yatakta ölüyorum, korkakların gözüne uyku girmesin”.

Mercii Meydanı

Mıntıka-ı Hurra’da bulunan meşhur Mercii Meydanı ve meydanın ortasındaki ecdat yadigarı anıt. Anıt bir hayli ilginç bir yapıya sahip. Tamamen metalden yapılma. Tam üzerinde küçük bir cami  maketi var. Sultan Abdulhamid’in İstanbul Yıldız’da yaptırmış olduğu “Yıldız Camii”nin maketi. Dev bir sütun şeklinde olan anıtın muhtelif yerlerinde elektrik teli gibi kablolar mevcut ve her bir yeri elektrik fincanları ile süslü. Ama bu anlattığım fincan ve kablolar da anıtın birer parçası madenden işlenmiş. Mercii Meydanındaki bu anıt Sultan 2. Abdülhamid Han’ın meşhur telgraf anıtından başkası değil. Ecdadımız ne güzeldir ki gittiği her yere hizmet götürmüş. Sömürmek için değil yaşatmak için gitmiş. Ve dünyada telgraf yeni yeni duyulmaya başladığında Anadolu’ya bile gelmeden önce Şam’a bu önemli hattı çektirmişler.

Anıtın yanında yükselen bir kaya parçası da bulunuyor. Dikkatle izlediğimizde üzerinde  Osmanlının son döneminde Şam’da yaşamış 7 şeyh Efendinin isimleri bulunan taş anıt… Şeyh efendiler Osmanlıya sadık ve bölgelerinde sevilen, sözlerini her zaman  yerine getirilen kişilermiş. Arap Cemal olarak anılan Cemal Paşa bölgede görev yaparken Fransızlar şeyh efendiler ile Osmanlının arasını açmak üzere Şam’da Fransız elçiliğinde çalışan bir hanım ajanlarını görevlendirirler, bu hanım Osmanlı istihbaratının başı Eşref Sencer Kuşcubaşı’nın olduğu dönemde yöneticilere gelerek bu şeyhlerin Fransız ajanı olduklarını söyler. İnanmadıklarını görünce de  elçiliğin gizli kasasında listeyi gördüğünü söyler. Ve onlara listeyi gösterir. Bunun üzerine Cemal Paşa Şeyhlerin yakalanarak idam edilmesini emir buyurur. Şeyh efendiler Mercii Meydan’ında idam edilirler.

Hafız Esad yönetime gelince halkın Osmanlıya olan sevgisini görünce, bu meydana Şeyhlerin isimlerinin yazılı olduğu kaya anıtı koydurur. Ve der ki “sizin sevdiğiniz Osmanlı sizin şeylerinizi bu meydanada astı” O günden sora Mercii Meydanında her sene Şeyh efendiler için merasim yapılırmış. Beşar Esad yönetime gelince bu merasim kaldırılmış.

Cuma namazı

Mercii Meydanındaki gezimiz Cuma namazını kılmak için Emeviyye Camii’nde noktalanıyor. Namaz vaktinden oldukça erken bir saatte camiye giderek imam efendiye yakın olacak şekilde birinci safta yerimizi alıyoruz, torunum Furkan ile. Cuma namazı Suriye TV’sinden canlı olarak naklen yayınlanacağı için caminin içerisinde çekim hazırlıkları başladı.

Şeyh Abdurahman Abdülmevla Sure-i imran’dan okudu. Cuma ezanı Müezzin Muhammed Ali Şeyh ve 5 müezzin tarafından koro halinde okundu. Aynı şekilde ikinci ezan da Şeyh Muhammed Zuheyr Beyhuşi ve 5 arkadaşı tarafından okundu. Cuma hutbesini ise Şeyh Hüseyin Et-Tabari irad etti. Şeyh Efendi, “din nasihattir” diyerek başladığı hutbesinde İslâm kardeşliğinden, birlik beraberlik ve vahdetin öneminden bahsetti. Hutbenin ikinci bölümünde ise Filistin’den bahseden Şeyh Efendi “Filistin seçimlerinin halkın iradesi doğrultusunda gerçekleştiğini, ama batılıların menfaatleri ile örtüşmediği için Filistin halkının ablukaya alındığını, bu ablukadan kurtulmaları için gerekli yardımların yapılması gerektiğini, Suriye’de Filistin halkına yardım kampanyası başlattıklarını, bunun için de kişi başına en az 2 dolar yardım talep ettiklerini” ifade etti.

5

Hz. Peygamberin, hakkında ‘ne güzel kul’ diye buyurduğu sahabî Halid bin Velid (r.a)

Hz. Hâlid (r.a.)’ın doğum tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Mekke’nin şerefli ve itibarlı ailelerinden biri olan Mahzum oğullarındandır. Ordu komutanlığı Hz. Hâlid’in ailesinin bir imtiyazıydı.

Hz. Peygamberin, hakkında ‘ne güzel kul’ diye buyurduğu sahabî. Nesebî, Hâlid b. Velid b.Muğire b. Abdillah b. Amr b. Mahzum. Annesinin ismi Lübâbe olur. Hz. Meymune’nin yakın akrabasıdır. Hz. Hâfid’in lakabı Seyfullah (Allah’ın Kılıcı)’dır. Hz. Peygamber (s.a.s.) Mute savaşındaki başarısından ötürü onu Allah’ın kılıcı diye övmüştür. Künyesi Ebû Süleyman’dır. Yedinci hicrî yılında Müslüman oldu.

Hz. Hâlid (r.a.)’ın doğum tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Mekke’nin şerefli ve itibarlı ailelerinden biri olan Mahzum oğullarındandır. Ordu komutanlığı Hz. Hâlid’in ailesinin bir imtiyazıydı. Uhud savaşında ve Hudeybiye sulhu esnasında Hâlid b. Velid, Kureyş ordusunun komutanlarından birisiydi. Hudeybiye anlaşmasından sonra Hz. Peygamber umre için Mekke’ye gidince Hâlid’in daha önce Müslüman olan kardeşi Velid’e  Hâlid’i sordu. Hz. Peygamber Halid gibi bir insanın müşriklerin içinde kalmasının şaşılacak bir durum olduğunu belirtti. Velid  kardeşi Halid’e Museylemetu’l-Kezzâb’a karşı sefere çıktı ve onu Yemâme sınırında Akraba denilen yerde mağlub etti ve öldürttü. Yalancı Peygamberlerle olan mücadelesinden sonra zekat vermeyen kabileler üzerine gönderildi. Onları da sindirdi. Daha sonra Hicrî oniki yılında Irak’a İranlılara karşı gönderildi. İki ay zarfında İran Sâsânî ordularını bozguna uğratarak Hire’yi zabtetti ve Fırat çevresini hâkimiyeti altına aldı.

Suriye sınırında Bizanslıların ordu hazırladıkları haberi gelince hilâfet merkezinden Hz. Hâlid’e Irak bölgesinin komutanlığını Müsenna’ya bırakarak Şam’a gitmesi emri verildi. Hicrî onüçüncü yılda Bizanslıları Acnadeyn’de mağlup ederek Şam’a doğru püskürttü. Hz. Hâlid şehri muhasara etti ve hicrî ondördüncü yılın receb ayında Şam (Dımaşk) şehrini zabtetti. Daha sonra Humus’u fethetti. Yermuk savaşında Bizanslıları bozguna uğrattı. Kudüs’ü kuşattı ve teslim aldı. Bütün Suriye mıntıkası müslümanların eline geçti. Peygamber (s.a.s)’in bu iltifatını bildiren bir mektup gönderdi. Bunun üzerine Hz. Halid Müslüman olmak için Mekke’den yola çıkınca, yolda Amr b. el-Âs ile karşılaştı ve beraberce Mekke’den Medine’ye gelip Müslüman oldular.

Hz. Hâlid hicrî sekizinci yılda yapılan Mute savaşına bir nefer olarak katıldı. Ordu komutanlarının sırayla şehîd olması üzerine Ashab istişâre ederek komutayı Hz. Hâlid’e vermiş, Hz. Peygamber Medine’de olup bitenleri haber verip komutanların şehit düşmesini anlattıktan sonra komutayı Allah’ın kılıçlarından birinin aldığını söylemiştir. Bu olaydan sonra Hz. Hâlid Seyfullah (Allah’ın Kılıcı) diye anıldı. Hz. Hâlid savaşçı olduğu kadar şahsi fazilet ve ilim konusunda da üstündü. Fırsat buldukça Hz. Peygamber’in sohbetlerinden istifade etmiş, Medine’de onun etrafında bulunan ilim ve irfan ashabı arasında Hz. Hâlid’in bulunduğu zikredilmiştir. Üç-dört mesele ile ilgili fetva verdiği de rivayet edilir.  Hz. Peygamber’in sohbetlerinden istifade etmiş, Medine’de onun etrafında bulunan ilim ve irfan ashabı arasında Hz. Hâlid’in bulunduğu zikredilmiştir. Üç-dört mesele ile ilgili fetva verdiği de rivayet edilir. Hz. Hâlid, Buhârî, Müslîm ve diğer hadis kitaplarında Hz. Peygamberden onsekiz hadis rivayet etmiştir. Bu hadislerin üç tanesi türbesinin bulunduğu caminin kıblesinde levha olarak yer almaktadır.

Ömer Bin Abdülaziz

Halife Ömer Bin Abdülaziz’in türbesi Hama’ya  takriben 50 km uzaklıktaki Şeyh Yahya Mansur Ebi Zekeriyya yada Deyru’ş Şark (Doğu Manastırı) ismi verilen köyde  cami  içerisinde bulunuyor. Emevi halifelerinden 8’incisidir. H. 60 senesinde Medine-i Münevvere’de doğmuştur. Annesi Hz. Ömer (r.a)’in torunudur. Babası Abdülaziz b. Mervan, Mısır’a vali olunca birlikte Mısır’a gitti. Daha sonra ilim öğrenmek için Medine-i Münevvere’ye döndü.

Enes b. Malik, Abdullah b. Cafer et-Tayyar’dan ve Said b. el-Müseyyeb gibi büyük alim ve ariflerden ilim öğrendi. Eh-i hal ve kemal sahibi oldu .Halife Abdülmelik, Onu Şam’a davet ederek kızı Fatıma ile evlendirdi. Halife Velid b. Abdülmelik, Onu 706 senesinde Harameyn valiliğine tayin eti. O da Cemaati toplayarak: “Ey kardeşlerim! Ben Haremeyn Valiliğine değil, hizmetçiliğine tayin oldum. Asıl gayem, Hakkın ve Adaletin tezidir. Eğer bunları çiğneyenleri bana haber vermezseniz, ind-i ilahide mesuliyet size aittir. İkazlarınızla bana yardımcı olmanızı istirham ederim” dedi, Alimler, bu hususta kendisine yardımcı oldular. Hicaz halkı kendisinden çok memnun ve mesrur kaldı. Hatta çok kimse bu huzur halini yaşamak için Hicaz bölgesine hicret etti. Mescid-i Nebeviye’yi genişletip imar ederken dedesi Hz. Ömer(r.)’in ayağının hiç çürümemiş olarak görüldüğü rivayet edilir. Halife Abdülmelik 717’de vefat etti. Veziri Reca, valileri toplayıp Halife’nin mühürlü vasiyetnamesini açarak okudu. Halife, iki oğlu olmasına rağmen, damadı Ömer b. Abdülaziz’i halife tayin etmekteydi. Ömer b. Abdülaziz şaşırdı. Bu yükü taşımaktan korktu, ürktü ve dehşete kapılarak kabul etmek istemedi. Etrafındaki alimler, kabul etmediği takirde ind-i ilahide mesul olacağını, bu yükün ancak kendisi tarafından taşınabileceğini bildirerek kendisi ikaz ettiler. Kabul etmek mecburiyetinde kaldı.

Halife olduktan sonra getirilen süslü alay atlarına binmedi ve hilafet sarayına değil: “Benim kıl çadırım bana yeter!” diyerek evine gitti. Hanımını yanına çağırdı: “Eğer benimle yaşamak istiyorsan, ziynet ve mücevherlerini “Beytülmal’e bırak. Zira onlar, senin yanında iken, ben seninle olamam” dedi. Hanımı da onun bu arzusunu yerine getirdi. Bütün ziynetlerini beytülmale hediye etti. Kendisinin 50.000 altınını fukaraya dağıttı.

Hizmetkarlarını serbest bırakarak teb’asının mütevazı yaşayan bir ferdi gibi yaşayarak, ümmete tevazu ve fazilet örneği oldu. Halkının haklarını layıkı veçhile yerine getirememekten çok endişe ederdi. Hulefa-i Raşidin’in izinden yürüdüğü için kendisine “Beşinci Halife” unvanı verildi. Ömer b. Abdülaziz yaşadığı dönemde fakir fukarayı kollayan bir düzen getirdi. Ömer b. Abdülaziz hayatında olduğu gibi vefatından sonra da sade bir hayatı tercih etmiş, Hama’ya yakın bir dağ köyünde ebedi istirahatında, ancak buradan haberi olanlar tarafından ziyaret edilebiliyor. Caminin ortasında gayet mütevazwı kabrinde fatihalar beklemekte. Cami daha önceleri manastır imiş. Hama’yı otobüsle gezerek seyrediyoruz. Şehir gayet güzel planlanmış. Meşhur dönme dolap Asi nehri üzerinde yılların yorgunluğunu taşıyarak dönmesine devam ediyor. Evliya Çelebi, Seyahatnamesi’nde dönme dolapları anlatırken “şehirde su dağıtımı yapan dolap öyle bir dolaptır ki, çevresindeki çöllerden, sekiz saatlik yoldan “Ya  Muhammed” sedası duyulur. Hama-Humus arası 50 km. 200 bin nüfus, meşhur su dolabı  24 metre yüksekliğinde. Hama’da Abdülkadir Geylani Hazretlerinin müridleri tarafından kurulan Geylani tekkesi mevcut. Tabii ki Hama’nın yeni çehresini gördükten sonra geçmişteki Hama e Humus olaylarını hatırlamamak mümkün değil. Müslümanlara o günlerde yapılan zulümleri unutabilir miyiz?..

Zekeriyya (as)

Süleyman(as)’ın neslindendi. Sanatkar bir peygamberdi. Sanatı dülgerlikti. Peygamberlik bölgesi Kudüs ve çevresiydi. Salihlerdendi. Duası makbuldü. İhtiyarlık çağında çocuğu oldu. Beyt-i Makdis’de Hz. Meryem’in bakımını üzerine aldı. Zekeriyya (as) Rabbine dua ederek bir çocuğu olmasını istedi. Rabbı da O’na cevabını beklediği şekilde lütfetti. “Ey Zekeriyya! Sana Yahya isminde bir oğlan müjdeliyoruz . Bu adı daha önce  kimseye vermemiştik.* (Meryem l9-7) Zekeriyya (as) azgın milleti tarafından şehid edildi. Bu olay Hama ve şekli ve Zekeriyya(as)’ın peygamberlik mücadelesi Kur’an’da bildirilmedi. Tevhid mücadelesi oğlu Yahya(as) ile devam etti. Hz. Zekeriya Peygamberin türbesi kendi adını taşıyan camidedir.  Türbesi önemli ziyaretgahlardan birisi. Hz. İbrahim Urfa’dan Mekke’ye giderken Haleb’te konaklamış. İneğinin ismi Halebi Şahbe imiş, sütünü içenler şifa bulurmuş. Haleb kalesinden Antakya kalesine uzanan gizli yol varmış. Şehir gezisinin yorgunluğu Halep kalesinin karşısındaki lokantalar da, kahvelerde kaleyi seyrederek çıkartılıyor. Akşam saatlerinde turistler ve Halepliler kalenin etrafında akşam yürüyüşlerini yapıyorlar, Akşam namazını Halep kalesinin karşısındaki Sultaniye Camii’nde eda ediyoruz. Burada da caminin bir bölümünde Selahaddin Eyyübi’nin çocukları medfun. Ayrıca Şeyh Muhammed Şeni hazretlerinin de kabri bulunuyor. Akşam yemeğini bir Halep lokantasında yedikten sonra  Türkiye’ye hareket ediyoruz.

Aksaray

Cilvegözü sınır kapısını gece yarısı geçiyoruz. Antakya’ya tekrar uğrayarak dostlarımızı bırakıp otobüsümüzü değiştirdikten sonra Ankara’ya doğru yola çıkıyoruz. Yol üzerindeki son durağımız Aksaray.Aksaray hakkında genel bilgileri Sedat Çelikdoğan ağabey veriyor. Kendisi MSP döneminde Aksaray’da kurulan Tümosan’ın kurucusu olduğu için, Aksaray’ı yakından tanıyan bir kişi. Bizlere Aksaray’da medfun olan Somuncu Baba’yı ve Ulu Camii’yi anlatıyor.

Halep

Halep Suriye’nin önemli kentlerinden birisi. Yılların önemli ticaret merkezlerinden. Cilvegözü ile Haleb arası 45 kilometre. Haleb’in Hama ile arası 165 kilometre. Hama ise Şam’a 210 kilometre mesafede. Hama’nın Türkiye’ye uzaklığı ise 210 kilometre. Yani Şam ile Türkiye’nin tam ortasında.

Halep, Fransız şehircilik düzeninden nasibini almış ve yüzyıllarca Ortadoğu’nun en önemli ticaret merkezlerinden biri olan kentin, tarihin derinliklerinden gelen büyüsü birbirine karışmış, ortaya oturaklı bir Halep kenti çıkmış. Kesme taşlı sağlam, tipik binaları, ağaçlı geniş caddeleri, dapdaracık sokaklarıyla bir labirenti andıran geleneksel mahalleleri ile güzel meydanları. Halep eskinin önemli ticaret kentlerinden birisi olduğu içindir ki, kentin bütün yolları ve sokakları boyunca çarşı ve pazardan geçilmezmiş. Suk-i Sultani’nin 5700 dükkanı olduğunu Evliya Çelebi ifade ediyor. Halep dükkanlarının ve çarşılarının yanında çok sayıda kahveleri ve tekkeleri de olan bir kent imiş.

Somuncu Baba

Aksaray’ın Hıdırlık tepesinde medfun. Etrafındaki mezarlıkta olukça çok sayıda büyük zatın yattığı söyleniyor. Şey Hami Eddin’i Aksaray’ı Ebu Hamid –Şeyh Hami-Veli(Somuncu Baba) Hicri 750 yılında Kayseri’de doğmuş, babası “Şemseddin Musa’dır” Şeyh Hamid’i veli(Somuncu Baba) Hicri 815 miladi 1412 yılında Aksaray’da vefat etmiş. Sekiz sene Aksaray’da ikamet ettiği için “Şeyh Hamid Eddin’i Aksarayi olarak gönüllerde yer almıştır. Bursa’daki Ulu Camii’de irad ettiği hutbede “Fatiha suresi”ne yedi mana vermiş. Somuncu Baba lakabı Bursa’da kendi fırınında somun ekmek pişirip ( Somunlar Müminler) diyerek sattığı için Somuncu Baba lakabı da buradan kalmıştır.

Hacı Bayram Veli, onsekiz yıl şeyhinin hizmetinde bulunmuştur. Nuh(S)’ın oğlu Sam(as)’ın burada medfun olduğu rivayet ediliyor. Aksaray’a Ulu Camii  Selçuklular zamanında yapılmış. Aksaray’da 7 bin civarında evliyanın medfun olduğu söyleniyor. Konya Ereğli’sinin kurucusu Sam(as)’dır. Şam’da Emeviyye Camii’ni ilk kuran da Sam (as)’dır. Ham-Sam-Yafes üç kardeşler.

Bitti